Philips DP70 projector

"American Optical benaderde Philips in augustus 1953 met het verzoek een projector te ontwikkelen die behalve de gewone 35mm-film ook 70mm-film kon vertonen: Todd-AO... De drijvende kracht erachter was de onafhankelijke producent Michael Todd, die dit 70mm-systeem vernoemd had naar zichzelf en zijn partner American Optical... In 1957 bleek Philips slechts twaalf van de door Eindhoven voor eigen rekening gefabriceerde honderd projectoren verkocht te hebben en in de Verenigde Staten waren slechts zestig bioscopen uitgerust met Todd-AO" volgens Mark van Driel [bijdrage in Jaarboek mediageschiedenis 7, 1995].

Deze door Philips ingenieur Jan Jacob Kotte ontwikkelde DP70 (Double Purpose, bijnaam Dollar Prinses) was de eerste universele 70/35mm projector ter wereld en in de jaren vijftig werden alle 70mm films hiermee vertoond. Philips kreeg hiervoor een speciale Academy Award, een gouden Oscar plaquette in de categorie Wetenschappelijke en Technische Onderscheidingen voor het "ontwerp en de constructie van de universele 70/35mm filmprojector, een machine geschikt voor het projecteren van 70mm of 35mm film met elke combinatie van optische of magnetische geluidssporen" [NWC, 14-6-1963]. De DP70 had twee snelheden, 30 beelden per seconde (voor vroege 70mm films) en normale snelheid van 24 beelden per seconde (voor 35mm en alle latere 70mm films). De DP70's in EYE zijn traploos regelbaar.

De projector werd eerst aan allerlei andere landen verkocht voordat Nederlandse bioscopen overstag gingen. "Het Royal Theater [Heerlen] was de eerste Nederlandse bioscoop waarvoor de ruim 6000 dollar per stuk kostende DP70 projectoren werden besteld" volgens Ivo Senden [in zijn boek Royal 1938-2008] maar door vertraging kreeg Asta Den Haag uiteindelijk de primeur in 1958. "Toentertijd kon je voor de prijs van één Todd-AO projector wel een gemiddelde gezinswoning kopen" volgens Erik Daams en Elisa Mutsaers over Asta [filmatelierdenhaag.nl/research/eigen%20onderzoek/kroniek%20van%20haagse%20bioscopen/229/asta.html]. Philips hield gedetailleerde lijsten bij welke bioscopen over hun projectoren beschikten en dit was de basis voor de huidige website in70mm.com/dp70/index.htm (waaronder 'DP70s in Holland' in70mm.com/dp70/country/europe/holland/index.htm). Er waren Philips DP70 projectoren in minstens 908 bioscopen in 44 landen, in Nederland minstens 38 projectoren in 18 steden: Amersfoort, Amsterdam, Delft, Den Bosch, Den Haag, Eindhoven, Groningen, Haarlem, Heerlen, Hengelo, Hilversum, Hilvarenbeek, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, Tilburg, Utrecht, Zwolle. Er kunnen meer steden zijn geweest met DP70's, met of zonder 70mm projectie. City in Hilversum had ooit een Philips DP75 en later een DP70 (uit Euro Cinema Den Haag) maar alleen voor 35mm, volgens Marin van der Spaa van Jochem Theaters Hilversum. Amsterdam had minstens vijftien DP70's in negen bioscopen: Du Midi, Flora, Calypso, Bellevue, Rembrandtpleintheater, Desmet, Rialto, Filmmuseum Vondelpark en EYE. "In de grote Royal [Heerlen] zaal maken wij nog altijd dagelijks gebruik van de DP70 projector" volgens Ivo Senden in 2006. En ook in diverse andere bioscopen functioneerden de degelijke apparaten decennia later nog steeds voor 35mm projectie. De DP70 werd gefabriceerd tot 1965, in de USA met merknaam Norelco AAII.

Na de bijna 500 kilo zware DP70 introduceerde Philips in 1966 de lichtere 70/35mm opvolger DP75 (voor 70mm onder meer gebruikt door City, Filmmuseum, en Bellevue), ook leverbaar zonder 70mm module maar minder betrouwbaar. "Every DP75 projectionist had to keep a big box full of plastic spare parts whenever he had a 70mm. Worked OK as a 35mm projector though" volgens zweedse operateur Stefan Adler (op voormalige website 1.tripnet.se/%7Eadler/widescreen/dp70).

Op diverse foto's met DP70 filmcabines staan tevens Philips projectievensters, "de officiële Philips Todd-AO vensters, met zulke afmetingen dat het luik door 2 magneten omhoog gehouden wordt" volgens Plaza Futura Eindhoven operateur Emiel de Jong. Zie bijgaande foto's van Amsterdam Du Midi, Den Bosch Casino, Eindhoven Chicago & Metropole, Groningen Camera, Haarlem Lido, Heerlen Royal, Rotterdam Corso, Tilburg Midi, Zwolle De Kroon, en Philips Museum Eindhoven. In Eindhoven Chicago zijn ze dichtgevallen tijdens een grote brand.

EXPOSITIES
Hofdael filmhuis Geldrop exposeert sinds 2016 een gerestaureerde DP70, mede dankzij Emiel de Jong. "DP70 no. 1820 is back almost where it was born: it's now on permanent display in the lobby of 'Centrum Hofdael', arthouse cinema / general art-centre in Geldrop, close to Eindhoven, The Netherlands. We completed the machine with parts from various sources, it got new paint (specially mixed, with color and effect almost indistinguishable from the original Philips finish) and we built in a 400w halogen light source for demonstration purposes. In a display case are the box with 35mm parts, some sprockets, masks, the magnetic sound connection box and different film formats. 3 posters show the history of the DP70 and reprints of advertisements and the Oscar-story as published in Philips newspaper 'Elagraph' " [The restoration of DP70 # 1820, in70mm.com/news/2017/1820/index.htm]. "Om behalve de kop de rest ook weer compleet te krijgen is het wel een samenraapsel van onderdelen geworden, maar dat is door die nieuwe verf nu dus niet meer te zien. Normaal ben ik er absoluut tegen om apparatuur die je als museumstuk bewaart te gaan overspuiten" volgens Emiel de Jong in 2017. "In een ernaast staande vitrine kunnen belangstellenden allerlei details zien die te maken hebben met deze unieke projector. Op een drietal posters staat meer historische informatie" [Philips DP70 projector in de entree van Centrum Hofdael, online hofdael.nl/philips-dp-70-projector-in-entree-centrum-hofdael/].

Philips Museum Eindhoven negeerde filmtechniek tot een tijdelijke tentoonstelling vanaf 2 maart 2018 over de DP70. "In 1963, precies 55 jaar geleden, viel Philips een bijzondere eer te beurt. The Academy of Motion Picture Arts and Sciences verleende een gouden ‘technische Oscar’ aan Philips voor de ontwikkeling van een innovatieve breedbeeld filmprojector, de DP70. Ter gelegenheid van de 90ste Oscaruitreiking zijn de DP70 [1656] én de gouden Academy Award vanaf 2 maart voor het eerst voor publiek te zien in het Philips Museum." [philips.nl/a-w/philips-museum/over/nieuws/nieuws-artikelen/nieuws/oscar.html]. "De Oscar die tijdens de tentoonstelling in het Philips Museum te zien is, is niet de Oscar van voormalige Philips-reclameman Kees
Nijsen. Dus ook niet het beeldje dat hij na de uitreiking in Los Angeles in zijn koffer meenam naar Nederland. En toch is de Oscar in het museum óók een echte. Hoe zit dat? Nijsen: 'Van de laatste directeur van mijn afdeling kreeg ik de Oscar destijds. Maar omdat uitvinder Jan Kotte ook graag zo’n beeldje wilde, het was tenslotte vooral ‘zijn’ projector, heb ik er toen met veel moeite nog een Oscar uit Amerika kunnen laten komen. Dat kostte toen flink wat, maar ja.' En zo stond bij twee Eindhovenaren een Oscar thuis voor dezelfde projector van Philips." volgens Bart-Jan van Rooij [Eindhovens Dagblad, 1-3-2018, ook online, ed.nl/philips/hoe-een-philips-uitvinding-in-1963-een-heuse-oscar-kreeg~a4143a7c/]. Lees ook online '55th Anniversary of the DP70 Academy Award' [in70mm.com/news/2018/dp70_1656/uk/index.htm?ct=t(in70mm_January_2018)]. Zie ook online video interview met Anton Kotte in Philips Museum, 2018 [youtube.com/watch?v=z9H0esFVZWQ].