PATHÉ ARENA IMAX, ZAAL 14, ARENA BOULEVARD (2000-)

70mm Imax vertoning 2005-2009, op 21x10 meter scherm. 
Architect: Frits van Dongen.
Exploitant: Pathé Theatres.

IMAX

Naast de voorafgaande conventionele 70mm film was het technisch afwijkende 70mm Imax formaat de laatste ontwikkeling in Amsterdam. Dit is het grootste filmbeeld in gebruik, met horizontaal in plaats van verticaal frame en filmtransport en digitaal geluid (maar ook het analoge beeld maakt inmiddels geleidelijk plaats voor digitale projectie). Zoals alle huidige films heeft het geen acetaat maar polyester drager die tot nu toe niet verkleurt. Er zijn 8 of 15 perforatiegaatjes per beeld en het frame is maximaal 3x groter dan conventionele 70mm film en hiermee kan op een nog veel groter scherm worden geprojecteerd zonder scherpeverlies. Er wordt eveneens geprojecteerd met 24 beelden per seconde maar door het grotere frame is de snelheid hoger, bij conventioneel 70mm filmtransport ongeveer 50cm per seconde (1,8 km per uur), bij 15 perf Imax ongeveer 170 cm per seconde, ofwel ruim 6 km per uur [Imax theater geopend, "Film", 3-7-1981]. Het wordt vooral toegepast voor speciale Imax producties, meestal korte documentaires voor vertoning in aparte theaters. Van de honderden films zijn slechts tientallen in Nederland vertoond waaronder enkele Nederlandse Imax-shorts zoals PICTURE HOLLAND uit 1986 en LIGHT AND LIFE uit 1991 (zie hoofdstuk shorts).

Het eerste Europese Imax-theater en het elfde ter wereld opende in recreatiepark Beekse Bergen Hilvarenbeek in juni 1981 (zie Wondere Wereld TV-item uit in 2006 youtube.com/watch?v=EcRMydYVzAY&feature=youtu.be). "Later werd de installatie overgebracht naar een nieuw gebouwd Imax-theater in Rotterdam dat in 1989 werd geopend" volgens Henk Berg [Holland Film Nieuws, juni 1997]. Rotterdam had een rechthoekig scherm van 17x22 meter maar is eveneens gesloten. Sinds 1984 vertoont Omniversum Den Haag dagelijks Imax-films maar soms vertekend op het koepelscherm dat eigenlijk bedoeld is voor zogenaamde Omnimax-projectie, met een (fisheye) supergroothoeklens. "Eind augustus bezocht de tien miljoenste bezoeker het filmtheater - met een gemiddelde van driehonderdduizend bezoekers per jaar is het dus nog steeds een populaire attractie" volgens Marc Seijlhouwer [De Ingenieur, september 2014]. Het Omniversum gaat in de toekomst digitaliseren. Zie ook
omiversum.nl.
bobkommer.com/portfolio.php?p=imax.
bioscoopgeschiedenis.com/bioscopen/zuid-holland/den-haag/omniversum-den-haag-1984-heden-2.html
.
bioscoopgeschiedenis.com/bioscoopgeschiedenis-en-techniek-2/imax.html.

Vanaf 1999 vertoont Planetron Dwingeloo Imax-films met verticaal transport, waaronder PICTURE HOLLAND. Dit beeld is even breed als conventionele 70mm film maar hoger, met 8 in plaats van 15 perforaties. "Planetron vertoont films in 70mm, 8 perforaties, een formaat 'tussen' Imax en 35mm in. De films die we vertonen zijn allemaal in Imax-formaat opgenomen, en gereduceerd tot 8/70" volgens directeur Gert Kieft in 2007 [zie ook web.archive.org/web/20070808060443re_/www.bioscoopgeschiedenis.nl/index.php?id=179,0,0,1,0,0].
Aviodrome Lelystad (met 23 meter scherm) is snel weer gestopt met 8 perf Imax film  want de jaarlijkse huurprijs van de installatie was onbetaalbaar, volgens een medewerker in 2006. Bovendien dreigde boete voor het zachter zetten van het geluid, want net als bij Cinerama zijn er strikte voorschriften. "Later ben ik er nog wel eens geweest en zag de projector aan de kant staan met iets van 120 uur op de teller" volgens Ronald Rosbeek in 2014.

Na hun succesvolle Imax-short PICTURE HOLLAND lanceerde Carillon Films in 1988 het idee voor een Imax-theater aan de IJ-oever in Amsterdam maar dit was financiëel onhaalbaar, volgens producent en directeur Alewijn Dekker in 2008.

PATHÉ ARENA

In 2000 opende Pathé ArenA in Amsterdam. "De megaplex in Zuid-oost zal tot de voltooiing van de uitbreiding van het Tuschinski theater in het Amsterdamse centrum de grootste bioscoop zijn van Nederland. Veertien zalen telt het gebouw, met in totaal 3.250 stoelen. De grote zaal heeft 602 stoelen" [Bernard Hulsman, NRC, 6-4-2000]. "De overige zalen (waaronder de grote zaal die boven de foyer lijkt te zweven) liggen op de eerste verdieping en zijn bereikbaar via een brede, theatrale trap waarvan het fluorescerend neonlicht in de treden als een waterval in steeds wisselende kleuren naar beneden golft" [Arcam, voorheen op arcam.nl]. 
 
Als enige in Nederland werden tussen 2005 en 2009 van 35mm speelfilms ook 70mm Imax zogenaamde DMR versies vertoond in deze zaal (14, boven de foyer). DMR is een computerprogramma voor conversie van 35mm naar Imax. Er werd geprojecteerd op een licht gebogen 21x10 meter scherm, kleiner dan in Den Haag. Aldus kon in bestaande multiplex-theaters naast 35mm ook iets speciaals worden geboden op het gebied van 70mm beeld en geluid, een soort terugkeer van vroegere roadshows, op het grootste scherm van Amsterdam met bijbehorende verhoogde entreeprijzen. "Een Imax-kopie is twintigmaal (!) duurder dan een gewone 35mm-Panavision-kopie" [Thomas Leeflang, Play movie] maar er zijn geen Nederlandse prints nodig. Imax heeft ondertitels niet zoals bij 35mm op de kopie zelf, maar via een afzonderlijke ondertitel-projector, en gescheiden geluid op een DVD (vroeger op 35mm magneetfilm). Synchroon starten van beeld en geluid is kritisch vertelde Pathé operateur Maarten van Esse in 2006, maar verder kan hij de computergestuurde cabine verlaten. Er werd één Imax-productie vertoond (met framevullend beeld van 1:1.44) maar bij verdere anamorfotische speelfilm'blowups' waren boven- en onderkant van het frame onbenut en werd slechts het midden gebruikt. Bij widescreen'blowups' werd niet altijd de volledige breedte van 21 meter benut. Vanwege de grote projectiesnelheid en lengte werden speelfilms aangeleverd in circa 40 aktes en zoals alle bioscoopfilms met tape gemonteerd.

PATHÉ ARENA 70MM IMAX PREMIÈRES

01).24-03-2005: ROBOTS (widescreen).

02).16-06-2005: BATMAN BEGINS (Panavision), 16 weken.

03).14-07-2005: CHARLIE AND THE CHOCOLATE FACTORY (Panavision), 11 weken. 
Twee versies, met nasynchronisatie en vanaf 4 augustus ook met ondertitels.

04).16-10-2005: MAGNIFICENT DESOLATION WALKING ON THE MOON 3D (Imax).
Deze documentaire was een originele Imax productie en de eerste Imax 3D film in Nederland.

05).17-11-2005: HARRY POTTER AND THE GOBLET OF FIRE (Super-35), 18 weken.
Twee versies, met nasynchronisatie of ondertitels. 
 
06).28-03-2006: V FOR VENDETTA (Super 35).
 
07).27-05-2006: POSEIDON (Super 35).
 
08).29-07-2006: SUPERMAN RETURNS (Super 35).
Deels 3D.
 
09).30-09-2006: OPEN SEASON (widescreen).
Twee versies, met nasynchronisatie of ondertitels.
 
10).06-12-2006: HAPPY FEET (digital). 10 weken.
Twee versies, met nasynchronisatie of ondertitels.

11).15-02-2007: NIGHT AT THE MUSEUM (widescreen).
 
12).20-03-2007: 300 (Super 35).
 
13).01-05-2007: SPIDER-MAN (widescreen). 10 weken.
 
14).10-07-2007: HARRY POTTER AND THE ORDER OF THE PHOENIX (Super 35). 17 weken.
Deels 3D.
 
15).13-10-2007: TRANSFORMERS (Panavision).
 
16).16-11-2007: BEOWULF 3D (digital).
 
17).20-12-2007: I AM LEGEND (Panavision).
 
18).12-03-2008: THE SPIDERWICK CHRONICLES (Super 35).
 
19).27-03-2008: U2 3D (widescreen).
 
20).07-05-2008: SPEED RACER (hdtv).
 
21).26-06-2008: KUNG FU PANDA (digital).
 
22).23-07-2008: THE DARK KNIGHT (Panavision & Imax). 10 weken.
Deels in 70mm Imax opgenomen. "Bij deze scènes wordt het hele immense scherm, van plafond tot vloer, van muur tot muur gevuld met beeld; de detaillering en scherpte is ongeëvenaard" volgens Mark Moorman [Parool, 24-7-2008]. Bij actiescenes valt het minder op maar bij panoramische helicoptershots des te meer. Ondertitels komen extreem hoog in beeld, maar niet bij 35mm anamorfotische prints.
 
23).30-09-2008: EAGLE EYE (Super 35).
 
24).12-11-2008: MADAGASCAR: ESCAPE 2 AFRICA (widescreen).
 
25).11-12-2008: THE DAY THE EARTH STOOD STILL (Super 35).
 
26).05-03-2009: WATCHMEN (Super 35).
 
27).27-03-2009: MONSTERS VS ALIENS (widescreen).
Twee versies, met nasynchronisatie of ondertitels. 
 
28).07-05-2009: STAR TREK (Panavision).
 
29).23-07-2009: TRANSFORMERS: REVENGE OF THE FALLEN (Panavision & Imax).
 
30).15-07-2009: HARRY POTTER AND THE HALF-BLOOD PRINCE (Super 35 & Imax). 15 weken.
Er was een preview van AVATAR 3D van 15 minuten op 22-8-2009 en 26-10-2009 was de laatste HARRY POTTER vertoning en sloot de zaal voor werkzaamheden.
 
Op een persconferentie meldde Pathé directeur Lauge Nielsen het einde van analoge Imax-projectie in Nederland en vervanging door een "digitale variant" met distributie op harde schijf en een nieuw scherm voor de vertoning van A CHRISTMAS CAROL 3D vanaf 18-11-2009. Dit gebeurde voor bezoekers geruisloos, met handhaving van de naam Imax. "Imax garandeert z'n 'premium experience' door middel van een speciale beeldverbeteraar, een proces dat het beeld bijvoorbeeld meer contrast en helderheid geeft. Dit wordt aangestuurd door een camera die gedurende iedere voorstelling het beeld op het scherm analyseert" volgens Holland Film Nieuws [december 2009, zie ook Cinema Technology, march 2010]. 17-12-2009 volgde digitale Imax in Pathé Schouwburgplein Rotterdam, 2010 in Eindhoven enz. Het Filmmuseum bewaart OPEN SEASON als voorbeeld van een 70mm Imax print. Overigens leeft 70mm Imax voort want TITANIC 3D heeft behalve digitaal ook zes 70mm Imax 3D prints, telkens 58 reels voor links en 58 reels voor rechts, totaal 116 reels, 143.000 feet, en monteren duurde 36 uur volgens London BFI Imax in 2012.
Zie ook 
theobakker.net/pdf/bioscopen.pdf
theobakker.net/pdf/bioscopen4.pdf
imax.com/ (Imax, waaronder wereldwijd overzicht van Imax bioscopen) en
giantscreencinema.com/Home.aspx (Giant Screen Cinema, waaronder filmografie), 
bigmoviezone.com/txshows/ (Big Movie Zone, Every Imax and Giant Screen Film and Theater Worldwide, waaronder filmografie),
lfexaminer.com/ (The Independent Journal of the Large Format Motion Picture Industry, waaronder filmografie).
en.wikipedia.org/wiki/List_of_IMAX_DMR_films (List of Imax DMR films).