FILMMUSEUM VONDELPARK, VONDELPARK 3 (1974-2012)

70mm vertoning 1991-2009 in zaal 1 met twee Philips DP70 projectoren (no. 2394 en 2398), en incidenteel zaal 2 met twee Philips DP75 projectoren, beide met circa 6 meter breed scherm.

Architecten: Pieter Johannes Hamer, Willem Hamer jr. (1881), Onno Greiner (verbouwing 1974), Joop van Stigt, Parisien inbouw decoratie Jan Luhlf (verbouwing 1991), Jonkman Klinkhamer (verbouwing 2013). 
Exploitant: Filmmuseum, sinds 2010 genaamd EYE. Vanaf 2014 Avro-Tros studio.

INLEIDING

Het Vondelparkpaviljoen werd voltooid in 1881 door vader en zoon Hamer, gelegen in de laagste polder van Amsterdam. Dit rijksmonument kende vele cuturele bestemmingen en verbouwingen. "In 1889 werd het gebouw uitgebreid met een Franse zaal in een neo-Lodewijk XIV-stijl. In 1924 werd het ingrijpend verbouwd, waarbij onder andere een centrale toegangstrap naar het terras werd gesloopt, een nieuwe entree op de benedenverdieping werd gemaakt en op de hoofdverdieping [links] een Japanse zaal werd ingericht" [Open monumentendag Amsterdam 8-9-2012].

Onder directeur Jan de Vaal werd in 1974 werd het interieur verbouwd als 'Filmmuseum-Cinemateek' en in oktober werden de 16mm en 35mm filmvoorstellingen verplaatst uit de Stedelijk Museum aula naar de rechter paviljoenzaal naast de Roemer Visscherstraat. De zaal had aanvankelijk losse stoelen en projectie vanuit een tijdelijke cabine op de vloer, tegenover de ingang. Het cabinegeluid was hoorbaar tijdens zwijgende filmprojectie die toen zonder muziek plaatsvond. Tijdens verdere verbouwing in 1975 kwam een permanente cabine boven de foyer met een verlaagd plafond. De zaal met vaste theaterstoelen werd 180 graden gedraaid, zwart gespoten en gestript zonder decoratie. Later verschenen enkele zwartwit glamourfoto's als wanddecoratie. Er werd een groeiende collectie voormalige 70mm distributieprints opgebouwd (waaronder diverse Samuel Bronston producties) maar zonder projectiemogelijkheid.

"De cabine was in 1975 expres groot genoeg gemaakt om ook de andere kant op te kunnen projecteren" volgens Annemieke Hendriks in 1996 [Huis van illusies, de geschiedenis van paviljoen Vondelpark en het Nederlands Filmmuseum]. Dat gebeurde inderdaad door directeur Hoos Blotkamp tijdens een nieuwe verbouwing van 2,5 miljoen in 1991 door Joop van Stigt (die ook de voormalige Du Midi gevel restaureerde) met onder meer twee nostalgische filmzalen. "Onze ingrepen betroffen allereerst een meer publieksgericht functioneren van het museum, het uitbreiden van de filmzalen, waarbij tevens het Art Deco interieur van Cinema Parisien werd ingebouwd" [volgens website, zie ook afbeeldingen op burovanstigt.nl/]. Bij de heropening in oktober 1991 begon het Filmmuseum tevens met 70mm projectie, in de kleinste 70mm zalen van Amsterdam, beide met een circa 6 meter breed scherm dat hoog hing voor de beperkte zaaldiepte van 11 meter.

De oorspronkelijk rechter zwarte filmzaal werd VSB-zaal genaamd (later omgedoopt tot zaal 2) voor 80 personen met het deels originele interieur uit Jean Desmet's voormalige Parisien bioscoop aan de Nieuwendijk. "Het interieur dateert uit 1924 en werd gedeeltelijk vervaardigd door de firma [Jan] Luhlf, destijds onder meer bekend vanwege de productie van filmaffiches" [Ivo Blom, Pionierswerk]. "Een van de problemen van de met de reconstructie belaste schilderes Marya Gasille betrof het feit dat de zaal in het Filmmuseum circa 2,5 meter breder is dan de oorspronkelijke Parisien-zaal" volgens Egbert Koster [Renovatie & Onderhoud, januari 1992]. Deze zaal kreeg twee Philips DP75 projectoren met incidentele 70mm projectie (later FP20).

PROJECTIE

De linker bibliotheekruimte in de vroegere Japanse zaal werd verbouwd tot tweede filmzaal, vernoemd naar toenmalige sponsor Grolsch (later omgedoopt tot zaal 1) met 84 plaatsen en hellende vloer. Het oorspronkelijke plafond werd weer zichtbaar gemaakt en gerestaureerd. Voor de Grolsch zaal werden tweedehands Philips DP70's geïnstalleerd in de cabine die voor dat zware gewicht eigenlijk niet berekend was. "We hebben de beschikking over projectoren die afkomstig zijn uit het Philips Ontspanningscentrum [Eindhoven]. Wij zijn van plan om de 70mm-films, die we in onze archieven hebben, zeker te gaan vertonen als het in onze programmering past" volgens programmeur René Wolf [AD, 17-9-1992]. De twee nauwelijks gebruikte projectoren werden voortaan dagelijks ingezet voor 35mm. Bovendien zijn hier tientallen 70mm hoofdfilms en shorts vertoond, zowel reprises uit eigen archief als tijdelijke buitenlandse import. Verder was er 70mm openluchtprojectie. De filmcollectie telt tientallen 70mm vintageprints naast gekochte restauraties zoals PLAYTIME en WEST SIDE STORY.

"De publieke belangstelling in het Paviljoen Vondelpark loopt door de flinke uitbreiding van het aantal filmvoorstellingen snel op naar eerst 64.000 in 1990 tot 150.000 in de beginjaren van de nieuwe eeuw" volgens André Stufkens [Redder van de tiende muze, 2016].
Hierna volgt een overzicht van 70mm vertoningen maar net als bij Filmmuseum Cinerama worden geen trailers en filmfragmenten vermeld. Zie voor de latere ontwikkelingen ook de tekst achter het volgende vertoningsoverzicht.

FILMMUSEUM VONDELPARK 70MM VERTONINGEN (27 HOOFDFILMS TOT 2003)

01).02-10-1991: PLAYTIME. Reprise [zaal 1?].
Vertoning in eerste week na heropening, als eerste van zogenaamde klassiekenreeks, met inleiding door Kees van Kooten.

02).03-09-1992: HEAVEN'S GATE (blowup). Reprise maar eerste 70mm vertoning.
"De speciaal geïmporteerde kopie van de film (ruim drie uur, op spatzuiver 70mm-formaat!!) bevat meer dan zestig minuten materiaal dat ontbrak in de eertijds in Nederland in roulement gebrachte versie" [Filmmuseum programma, september 1992].

03).01-01-1993: THAT'S ENTERTAINMENT! (blowup). Reprise.

04).03-09-1996: BATTLE OF THE BULGE. Reprise.
Dit was uit eigen archief een originele 70mm Super-Cinerama print met vertekening die bedoeld was voor een sterk gebogen Cinerama scherm.

05).22-11-1997: THE KING AND I. Reprise.

06).14-02-1998: CAN-CAN. Reprise. 
"De film wordt tijdelijk geimporteerd en is te zien in de originele Engelstalige versie met Zweedse ondertitels. Alleen te zien in Theater aan de Parade in 's-Hertogenbosch... en in het Nederlands Filmmuseum..." [Can-Can op 70mm, Filmkrant, januari 1998].

07).25-04-1998: THE WILD BUNCH (blowup). Reprise.

08).24-10-1998: APOCALYPSE NOW (blowup). Reprise.

Landelijk 70mm filmfestival 1998-1999 in Amsterdam, Den Bosch, Groningen, Tilburg, Utrecht, waaronder twee films in Filmmuseum:

09).12-12-1998: MEMPHIS BELLE (blowup). Reprise maar eerste 70mm vertoning. 
Nederlands-Frans ondertiteld.

10).06-02-1999: THE SHELTERING SKY (blowup). Reprise maar eerste 70mm vertoning. 
Engelse versie zonder ondertitels.

11).30-03-1999: SPARTACUS. Restauratie reprise [zaal 2].

12).28-09-1999: TITANIC (blowup). Reprise maar eerste 70mm vertoning. 
Dit was de laatste conventionele nederlandse 70mm blowup van de vorige eeuw. Met ruim 3,4 miljoen bezoekers is het de derde best bezochte film in Nederland maar de blowup had hierin een bescheiden aandeel en deze is pas na de 35mm roulatie in Amsterdam vertoond.

Augustus 2000 was er een 70mm festival 'Size matters' samen met Desmet. Op 17 augustus werd geopend met shorts waaronder THE MIRACLE OF TODD-AO, THE MARCH OF TODD-AO, SHELLARAMA, A PLACE TO STAND, PHILIPS ON PARADE en SKY OVER HOLLAND.

13).18-08-2000: KRAKATOA EAST OF JAVA. Reprise.

14).21-08-2000: ALIENS (blowup). Reprise.

15).22-08-2000: THE ALAMO. Reprise. 
Originele 70mm prints zijn extreem gevoelig voor verkleuring en bij THE ALAMO was het fysieke verval duidelijk zichtbaar. "Ondertussen kijk je naar THE ALAMO wel met een vreemde dubbele opdracht, want hoewel de film qua inhoud rampzalig ouderwets is en de Zweedse kopie ook danig verkleurd - met een continue terracotta-rode gloed als gevolg - is de beeldscherpte onovertroffen" [Belinda van de Graaf, Trouw, 17-8-2000].

16).24-08-2000: CIRCUS WORLD. Reprise.

17).25-08-2000: LE GRAND BLEU (blowup). Reprise.

18).28-08-2000: LAWRENCE OF ARABIA. Restauratie reprise.

19).30-08-2000: THE FALL OF THE ROMAN EMPIRE. Reprise.

20).31-08-2000: CUSTER OF THE WEST. Reprise.

21).04-09-2000: 55 DAYS AT PEKING. Reprise .

22).23-07-2001: EL CID. Reprise [zaal 2].

23).13-09-2001: THE GREAT RACE (blowup). Reprise [zaal 2].

November 2002 was er een widescreenweekend samen met Theater aan de Parade, Den Bosch:

24).09-11-2002: MY FAIR LADY. Restauratie reprise.

25).10-11-2002: RYAN'S DAUGHTER. Reprise.
Dit was een zweeds ondertitelde kopie, en weinig verkleurd in de koelcel van het Svenska Filminstitutet.

26).19-12-2002: 2001: A SPACE ODYSSEY. Reprise.

27).16-11-2003: THE LAST VALLEY. Reprise, maar eerste 70mm vertoning.

BESLUIT

Behalve een PLAYTIME openluchtvertoning in augustus 2005 verhuisden verdere 70mm voorstellingen tot 2006 naar Bellevue Cinerama, omgedoopt tot Filmmuseum Cinerama. 9-4-2006 was SKY OVER HOLLAND de laatste 70mm Vondelpark programmering (in zaal 2). Daarnaast maakte digitale projectie opgang. "Dat wat leuk is aan het vak verdwijnt. Ik ben blij dat we hier naast digitaal ook nog met oude machines blijven werken" volgens operateur Marieke van de Pol [Trouw, 26-11-2011]. 
1-1-2010 fuseerde het Filmmuseum tot EYE Film Instituut en met een nieuwe website verdween tevens alle voorafgaande widescreenprogramma-informatie van Filmmuseum en Filmmuseum Cinerama. 8-1-2012 was de slotavond waaronder 35mm THE GRADUATE op DP70.

Het Parisien interieur werd ontmanteld en later ingebouwd in bioscoop de Filmhallen die september 2014 opende. "Eén zaal [7] heeft nog een speciale verbouwing nodig voordat hier films kunnen worden vertoond. Nu is het nog een kale wit gestucte zaal, maar vanaf 23 oktober moet hier de Parisienzaal opengaan, met het interieur van de oude Cinema Parisien op de Amsterdamse Nieuwendijk, in 1910 opgericht door Jean Desmet. Toen deze bioscoop in 1987 dicht ging, werd het art-deco interieur eruit gehaald en herplaatst in zaal 2 van het Filmmuseum in het Vondelpark. Met de verhuizing van EYE naar het IJ kon het interieur niet mee en werd opgeslagen. Het bijzondere interieur krijgt dus nu in de Filmhallen een derde leven. Alex: 'De zaal zal worden geprogrammeerd door EYE, waarmee dit de vijfde zaal van hen wordt. En voor ons is dit een interessante toevoeging aan de Filmhallen. Voor de opening eind oktober willen we ook de kleindochter van Jean Desmet uitnodigen. Daarnaast laten we nu een documentaire maken over de geschiedenis van het Parisien-interieur, tot en met de inbouw in De Filmhallen' " volgens een interview met Alex Rutten door Nico van den Berg [moviescene.nl/p/157058/sneak_preview_de_filmhallen_van_tramremise_tot_arthousebioscoop].
Bij de Vondelparkpaviljoen verbouwing en restauratie door Jonkman Klinkhamer werd de projectiecabine gesloopt maar de middentrap buiten keerde terug zoals in 1881. 
13-5-2014 heropende het paviljoen genaamd VondelCS als AvroTros studio.
Zie ook
cinematreasures.org/theaters/11263 
nl.wikipedia.org/wiki/EYE_Film_Instituut_Nederland
theobakker.net/pdf/bioscopen.pdf

Filmmuseum opvolger EYE opende in 2012 haar nieuwbouw in Amsterdam Noord en vervolgt daar 70mm projectie (zie hoofdstuk EYE).